نوّاب اربعه

از میان نواب امام زمان(عج) چهار نفر به عنوان «نواب اربعه» مشهور می‌باشند. این افراد در واقع نائبان خاص حضرت بوده‌اند که از سال ۲۶۰ هـ.ق. تا سال ۳۲۹ هـ.ق. واسطه بین آن حضرت و شیعیان بوده‌اند. این افراد در مرتبه‌ای از فضیلت و برتری بوده‌اند که از طرف امام زمان (عج) و بعضاً از طرف امامهادی علیه السلام و امام عسکری علیه السلام به عنوان وکلای ایشان انتخاب شده بودند.

اسامی نواب اربعه به ترتیب عبارت است از:

۱.ابو عمرو عثمان بن سعید عَمری
۲. ابو جعفر محمد بن عثمان بن سعید
۳. ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی
۴. ابوالحسن علی بن محمد سمری

وظایف نواب خاص

نایبان خاص حضرت، تلاش ها وکوشش هاى صادقانه و دلسوزانه اى در جنبه هاى مختلف اجتماعى، سیاسى، فرهنگى، علمى و... داشتند، اما عمده وظایف و فعالیت هاى اساسى که مشترک بین همه آن هاست، عبارت است از:

 1-پنهان نگه داشتن نام، مکان و رفع شک و تردید درباره آن حضرت. از یک طرف نام و محل زندگى امام را نه تنها از دشمنان، بلکه از شیعیان مخفى نگه مى داشتند وبه وکلاى خود آموزش مى دادند که مبادا اسمى از حضرت به میان آید، و لذا توانستند شیعیان را از خطر عباسیان مصون دارند، از سوى دیگر بر آن ها لازم بودکه وجود مبارک امام (ع)را براى هواداران مورد اعتماد به اثبات برسانند، تا خط انحراف نتواند شک و تردید در میان آن ها ایجادکند. 
2- جلوگیرى از فرقه گرایى و انشعابات شیعیان.
3- پاسخ گویى به سؤالات فقهى و مشکلات علمى و عقیدتى نواب خاص، سؤالات فقهى و شرعى شیعیان را به خدمت امام (ع)مى رساندند و پاسخ آن ها را مى گرفتند و به مردم ابلاغ مى کردند.
4- مبارزه با مدعیان دروغین نیابت.
5- اخذ و توزیع اموال متعلق به امام.
6- سازماندهى وکلاء بنابه ضرورت در هر منطقه اى وکیلى تعیین شده وگاه چند وکیل در مناطق کوچک تر تحت سرپرستى وکیلى قرار داشتند که امام و بعد نواب براى آن ها تعیین مى کردند.
این وکلاء اموالى راکه بابت وجوهات مى گرفتند به شیوه هاى گوناگونى به بغداد، نزد نواب مى فرستادند و آن ها نیز طبق دستور امام (ع)در مواردى که لازم بود، به کار مى گرفتند. 
 

برگرفته از ویکی فقه: دانشنامه حوزوی

زندگانى نواب خاص امام زمان على غفارزاد ه ص 85.